Hôm nay về thăm bà, ngồi nghe chuyện ngày xưa.
Thế nào mà lại bà lại nhắc đến chủ đề được khơi mào rầm rộ gần đây: Nạn đói 1945.

388261_4162235705214_1194966192_n

Hồi đó ngoại chỉ mười bốn, mười lăm tuổi, ở cùng bà cố ngay sát tường thành Thanh Hóa cũ.
Nhà cụ ngoại có ruộng thừa kế ở Quảng Xương, nhờ người họ hàng trông coi.
Đến vụ là thuê người gặt và gánh về trữ trong nhà.
Vậy nên năm đó nhà không lo đói, dù vậy, bà cố vẫn cẩn thận nấu một bữa cơm, một bữa cháo.

Nhưng ngoại thấy người chết nhiều lắm, họ xếp hàng dài, kéo nhau đi và có xe bò nhặt xác người chồng chất mỗi ngày.
Thanh Hóa là tỉnh ít bị ảnh hưởng bởi nạn đói năm 1945 khi người Nhật đốt bỏ cây lúa để trồng cây đay tại nhiều tỉnh đồng bằng sông Hồng.
Dân đói chủ yếu đổ vào từ mạn Hà Nội, Thái Bình.
Ngoại còn nhớ, dọc đường Bà Triệu tới Cầu Hạc là nơi người đói tập trung đông.
Nhiều lắm.
Thương lắm.
Nhưng không giúp xuể.
Đấy cũng là cửa ngõ phía Bắc của thành.

Bà Khang, em gái ngoại, rời Việt Nam vì loạn lạc từ năm 1946 vẫn còn nhớ có một lò đốt xác ở gần cầu Hàm Rồng.

Cảnh tranh cướp đồ ăn diễn ra thường xuyên.
Bác tên Hùng, đã mất, lúc ấy 5 tuổi, đang đứng cầm miếng cơm cháy gặm dở cho vui trước cửa nhà thì bị giật mất, khóc âm ĩ.
Cô gánh nước thuê cho bà cố, được trả công một buổi gánh nước là một nắm cơm.
Người đói biết cô có cơm, chặn đường xô ngã mà cướp.
Cô ấy cũng khóc vì lo đói, bà cố phải an ủi và đền cho một bát cơm khác.

Các cửa hàng ăn phải đóng cửa hoặc rụt rè bán hàng trước nạn cướp hàng.
Cô bán bánh khúc vừa mở chõ xôi là người đói lao vào thò tay bốc.
Hàng cháo vừa mở nồi là hàng chục bát gáo dừa từ đâu lao tới múc.
Thương cô hàng mía, bị cướp sạch hàng và đau thương hơn nữa là người đói lại tranh giành lẫn nhau những khúc mía ấy.
Hàng nước phải giở chiêu, chỉ bày các nắm cơm đất sét trên mặt bàn. Những nắm cơm thật được giấu dưới gầm bàn, chỉ lôi ra khi khách trả tiền.

Thương nhất là lúc ngoại nhìn thấy người đói nấu cám với bèo và lá cây để ăn gần nhà.
Sau đó, họ quằn quại cả đêm vì ngứa ở miệng và cổ.


Với hiện thực ấy, quả không ngạc nhiên khi một lời hiệu triệu phá kho thóc lại cuốn hàng triệu người dân miền Bắc theo sự dẫn dắt của Đỉnh-cao-trí-tuệ để giành chính quyền.
Số là, tháng 8/1945, chính phủ Việt Nam Đế Quốc do Trần Trọng Kim làm thủ tướng đã tổ chức một buổi mít tinh tại Hà Nội.
Trong buổi hôm đấy, một diễn giả của Việt Minh đã lên cướp diễn đàn khích động những người bên dưới gồm thanh niên, trí thức, thị dân, công chức và có cả nhân viên công lực lật đổ chính quyền.
Để lôi cuốn lực lượng hỗ trợ cuộc chính biến bất ngờ, lời kêu gọi dân đói phá kho thóc và tham gia bảo vệ chính quyền mới đã được đưa ra.

Sự việc bất ngờ và nhanh chóng ngoài cả dư liệu của các lãnh tụ Đỉnh-cao-trí-tuệ. Nhưng họ đã nhanh chóng nắm bắt thời cơ và tự nhận là nhà tổ chức.

Hoàng Quốc Việt và nhiều lãnh tụ chỉ biết tin khởi nghĩa lật đổ thành công ở Hà Nội khi đang ẩn náu trong hầm nhà bà đại địa chủ Nguyễn Thị Năm ở Thái Nguyên. Chính con trai bà phóng xe hỏa tốc mang tờ báo đăng tin này cho họ.

Sau đó 6 năm, Cải cách ruộng đất, bà Năm bị chính quyền mới bắn bỏ đầu tiên! Cậu con trai đang là trung đoàn trưởng vệ quốc quân thì bị cách ly.


Giành chính quyền xong, đơn vị nhận là tổ chức sự kiện ấy đã tự đổi tên, giấu hệ tư tưởng của mình để tham gia tổng tuyển cử.


Cách đây đôi tuần, ngay sau phiên họp của Đỉnh cao trí tuệ với tuyên bố quản lý truyền thông thì loạt bài về nạn đói được bung ra.
Có thể để nhắc lại công ơn của các lãnh tụ đời đầu với dân Bắc.
Có thể là để nhắc nước Nhật rằng viện trợ bấy lâu vẫn là chưa đủ.
Có thể là để giúp hình ảnh Trung Hoa đẹp hơn một chút bằng việc làm cho Nhật lấm lem vài phần.


Người Nhật có ít ỏi cơ hội tự bào chữa, nếu có thì những cuộc đánh bom của Đồng Minh vào tuyến vận tải tại Việt Nam là giá trị hơn cả. Nó làm chậm việc chuyển gạo từ Nam ra Bắc.


Nếu ông Trần Trọng Kim có thêm thời gian hoàn thành kế hoạch chuyển gạo của mình thì nhiều sự đã khác. Bốn tháng nắm quyền mới chỉ đủ giúp ông ổn định nội các và ban hành chính sách.
Nhà sử học nổi tiếng ấy, cho dù là lãnh đạo tồi thì cũng không thể tồi hơn nhiều kẻ bình dân học vụ nắm quyền sau này.

Anh Đỗ
22.01.2015
18 Tháng Hai, 2015

Nạn đói 1945 qua lời kể Bà ngoại và xa hơn

Hôm nay về thăm bà, ngồi nghe chuyện ngày xưa. Thế nào mà lại bà lại nhắc đến chủ đề được khơi mào rầm rộ gần […]
17 Tháng Hai, 2015

Nhà tôi trong cải cách ruộng đất (1946-1957)

Tôi xin kể chuyện nhà tôi trước tiên, chuyện về cái đêm Cải cách ruộng đất (1946-1957) quét qua hai nhà nội ngoại. Nhân việc tuần […]
30 Tháng Tư, 2014

[30/4 – Bài 4] Miến Trộn và Mậu Thân

Trong niềm hoan hỷ với một cõi trị vì, chủ tiệm Cháo Hoa đã triệt để ngăn sông cấm chợ, cắt lối giao thương với tiệm […]
29 Tháng Tư, 2014

[30/4 – Bài 3] Giang sơn một cõi bờ Nam

Hiệp định Geneva chia cắt Việt Nam thành hai phần bởi sông Bến Hải. Những cuộc di chuyển để tập kết nhân lực giữa hai phe, […]
28 Tháng Tư, 2014

[30/4 – Bài 2] Nguồn cơn cuộc chiến

Nước Việt Nam bị chia cắt bởi một hiệp định, hiệp định Geneva 1954. Các bên: Mỹ, Sô, Tàu, Pháp, Hồ Chí Minh, Bảo Đại.
27 Tháng Tư, 2014

[30/4 – Bài 1] Sắp đặt của lịch sử

30/04/1975 là yêu cầu của lịch sử để có một nước Việt Nam bền vững về mặt diện tích khoảng 331,000km2. Sự kiện này cũng là hồi kết của tiến trình mở rộng từ Bắc xuống Nam. Đó là xu hướng chung của nhân loại.